Kolaż w sztuce: artyści kolażu, których warto znać
Autorka: Magda Owsiany, prowadząca Szkołę Kolażu ·
Kolaż wszedł do sztuki nieco ponad sto lat temu i od razu zaczął burzyć zasady. Artyści przestali tylko malować to, co widzą, i zaczęli przyklejać do obrazów kawałki prawdziwego świata: gazety, bilety, tapety, zdjęcia. Poniżej znajdziesz artystów, którzy ukształtowali kolaż, ich najbardziej znane prace i jedną rzecz, którą od każdego możesz podpatrzeć.


Początek: kubiści i papier collé
W 1912 roku Pablo Picasso wkleił do obrazu „Martwa natura z plecionką krzesła” kawałek ceraty z nadrukiem wikliny. Kilka miesięcy później Georges Braque przykleił do rysunku pasy tapety udającej drewno. Tak powstał papier collé, czyli „papier klejony”, od którego pochodzi nazwa kolażu. Obaj chcieli pokazać, że obraz może zawierać prawdziwe przedmioty, a nie tylko je naśladować.
Artyści kolażu, których warto znać
- Kurt Schwitters
- Od 1919 roku robił kolaże ze śmieci: biletów tramwajowych, opakowań, skrawków gazet. Nazwał to Merz. Do podpatrzenia: materiał, który inni wyrzucają, też może być piękny.
- Hannah Höch
- Dadaistka z Berlina. Jej fotomontaż „Cięcie kuchennym nożem” (1919–1920) zestawia polityków, maszyny i tancerki z ilustrowanych gazet. Do podpatrzenia: łączenie zdjęć w nieoczekiwane pary.
- Max Ernst
- Surrealista, który z rycin z XIX-wiecznych powieści i katalogów składał senne, niepokojące sceny. Słynie z „powieści w kolażach”, takich jak „Tydzień dobroci” (1934). Do podpatrzenia: stare ryciny jako źródło baśniowych światów.
- Henri Matisse
- Pod koniec życia, kiedy nie mógł już długo malować, wycinał kształty z papieru malowanego gwaszem. Tak powstały książka „Jazz” i ogromny „Ślimak”. Do podpatrzenia: proste kształty i mocny kolor wystarczą.
- Richard Hamilton
- Jego mały kolaż z 1956 roku, złożony z reklam z amerykańskich magazynów, uważa się za jedno z pierwszych dzieł pop-artu. Do podpatrzenia: reklamy i ulotki to też materiał na kolaż.
- Romare Bearden
- Amerykański artysta, który z wycinków zdjęć i kolorowego papieru opowiadał o życiu czarnoskórych mieszkańców Harlemu i Południa USA. Do podpatrzenia: kolaż może opowiadać historię miejsca i ludzi.
- Mimmo Rotella
- Zamiast przyklejać, zdzierał. Zrywał warstwy plakatów z ulicznych murów i pokazywał to, co zostało. Tę odmianę nazywa się décollage. Do podpatrzenia: rwanie i zdzieranie też jest techniką.
- Mieczysław Berman
- Polski grafik, który w latach 20. i 30. XX wieku robił fotomontaże pod wpływem konstruktywizmu: dynamiczne, ostre, z mocnymi przekątnymi. Do podpatrzenia: ukośna kompozycja dodaje kolażowi energii.
Kolaż dziś
Współcześni artyści kolażu pracują zarówno nożyczkami, jak i w programach graficznych. Kolaż cyfrowy korzysta z tych samych zasad co Höch czy Ernst: zestawia elementy, które nie pasują do siebie, zmienia skalę i buduje nowy świat z kawałków starego. Wiele współczesnych kolaży powstaje z rycin i zdjęć z domeny publicznej, które muzea udostępniają za darmo.
Czego nauczyć się od mistrzów kolażu
- Zestawiaj rzeczy, które do siebie nie pasują. Zaskoczenie to serce kolażu od czasów dadaistów.
- Baw się skalą: ogromny ptak nad małym miastem od razu przyciąga wzrok.
- Ogranicz paletę. Matisse budował całe kompozycje z kilku kolorów.
- Zostaw ślady cięcia. Widoczne krawędzie przypominają, że to kolaż, a nie zdjęcie.
Zrób swój pierwszy kolaż w duchu mistrzów
W warsztacie „Kolaż w weekend” pokazuję, jak z rycin i zdjęć z domeny publicznej złożyć w darmowym programie własny kolaż, gotowy do druku.
Najczęstsze pytania
Kto wymyślił kolaż?
Do sztuki wprowadzili go Pablo Picasso i Georges Braque w 1912 roku. Wcześniej naklejanie papieru znano w rzemiośle i sztuce ludowej, ale to kubiści uczynili z kolażu technikę malarską.
Czym jest papier collé?
To francuska nazwa „papieru klejonego”: techniki, w której do obrazu lub rysunku przykleja się kawałki papieru, tapety albo gazety. Od niej pochodzi słowo kolaż.
Czym różni się kolaż od décollage'u?
W kolażu elementy się przykleja, a w décollage'u zdziera: artysta odrywa warstwy plakatów i pokazuje to, co zostało pod spodem.
Jacy polscy artyści tworzyli kolaże?
W okresie międzywojennym fotomontaże robili między innymi Mieczysław Berman i Kazimierz Podsadecki. Dziś kolaż jest popularny także wśród polskich ilustratorów i grafików.